Tansiyon neden düşer

Tansiyon Neden Düşer? Düşük Tansiyonun Nedenleri, Belirtileri ve Yapılması Gerekenler

Ayağa kalkınca gözleriniz kararıyor, başınız dönüyor veya kendinizi aniden halsiz mi hissediyorsunuz? Bu yakınmaların nedenlerinden biri düşük tansiyon olabilir. Tansiyon; susuz kalma, uzun süre ayakta durma, bazı ilaçlar veya çeşitli sağlık sorunları nedeniyle düşebilir. Ancak tek başına düşük bir ölçüm, her zaman hastalık olduğu anlamına gelmez.

“Tansiyon neden düşer?” sorusunun yanıtı; ölçülen değere, düşüşün ne kadar hızlı gerçekleştiğine ve eşlik eden belirtilere bağlıdır. Özellikle bayılma, göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bilinç değişikliğiyle birlikte ortaya çıkan tansiyon düşüklüğü acil değerlendirme gerektirebilir.

Düşük Tansiyon Nedir, Kaç Olursa Düşük Sayılır?

Kan basıncı, kalbin pompaladığı kanın damar duvarına uyguladığı basınçtır. Ölçümdeki ilk sayı büyük tansiyonu (sistolik basınç), ikinci sayı ise küçük tansiyonu (diyastolik basınç) gösterir. Genel olarak büyük tansiyonun 90 mmHg’nin, küçük tansiyonun ise 60 mmHg’nin altında olması düşük kabul edilir. Halk arasında bu sınır “9’a 6” şeklinde ifade edilir.

Bununla birlikte, 90/60 mmHg civarındaki veya altındaki değerler bazı kişilerde hiçbir şikâyete yol açmayabilir. Buna karşılık, normalde daha yüksek tansiyona sahip bir kişide ani düşüş, ölçüm bu sınırların üzerinde kalsa bile belirti oluşturabilir. Bu nedenle değerlendirmede yalnızca sayılara değil, kişinin genel durumuna ve önceki ölçümlerine de bakılır.

Tansiyon Neden Düşer?

Tansiyon; vücuttaki sıvı ve kan miktarı azaldığında, damarlar genişlediğinde veya kalp yeterli kanı pompalayamadığında düşebilir. Günlük yaşam alışkanlıklarından acil müdahale gerektiren hastalıklara kadar farklı nedenler bu duruma yol açabilir.

Susuz Kalma ve Sıvı Kaybı

Yetersiz su içmek, yoğun terlemek, kusma veya ishal nedeniyle sıvı kaybetmek tansiyon düşüklüğüne neden olabilir. Dolaşımdaki sıvı miktarı azaldıkça kan basıncı da düşebilir. Ağız kuruluğu, idrar miktarında azalma ve koyu renkli idrar sıvı kaybına eşlik edebilir.

Sıcak havalarda, egzersiz sırasında ve ateşli hastalıklarda sıvı ihtiyacı artabilir. Özellikle yaşlı kişilerde susama hissinin azalması, sıvı kaybının fark edilmesini zorlaştırabilir.

Ayağa Aniden Kalkmak: Ortostatik Hipotansiyon

Yatarken veya otururken hızla ayağa kalkıldığında kanın bir kısmı bacaklarda göllenir. Vücut bu değişime yeterince hızlı uyum sağlayamazsa tansiyon düşebilir. Bu durum ortostatik hipotansiyon olarak adlandırılır.

Ayağa kalktıktan sonraki ilk üç dakika içinde büyük tansiyonda en az 20 mmHg veya küçük tansiyonda en az 10 mmHg düşüş olması, bu durumun değerlendirilmesinde kullanılan ölçütlerdendir. Tanı için ölçümlerin uygun koşullarda yapılması ve belirtilerle birlikte yorumlanması gerekir.

İlaçların Etkisi

Bazı tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler, nitratlar, bazı antidepresanlar ve Parkinson hastalığında kullanılan ilaçlar tansiyonu düşürebilir. Birden fazla ilacın birlikte kullanılması veya yakın zamanda doz değişikliği yapılması bu etkiyi artırabilir.

İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın veya dozunu değiştirmeyin. Düşük ölçümler ya da baş dönmesi başladıysa kullanılan ilaçların hekim tarafından gözden geçirilmesi gerekir.

Uzun Süre Ayakta Durmak ve Vazovagal Tepkiler

Uzun süre ayakta kalma, aşırı sıcak, yoğun korku, ağrı veya kan görme gibi durumlar bazı kişilerde tansiyonun ve bazen kalp hızının düşmesine yol açabilir. Vazovagal tepki olarak bilinen bu durumda bayılmadan önce bulantı, sıcaklık hissi, soğuk terleme ve göz kararması görülebilir.

Her bayılma vazovagal değildir. Özellikle ilk kez yaşanan, egzersiz sırasında gelişen veya çarpıntı ve göğüs ağrısının eşlik ettiği bayılmalar tıbbi değerlendirme gerektirir.

Yemek Sonrası Tansiyon Düşmesi

Yemeklerden sonra sindirim sistemine giden kan akımı artar. Vücut bunu yeterince dengeleyemediğinde yemek sonrası hipotansiyon gelişebilir. Bu durum daha çok ileri yaşta, diyabete bağlı sinir sistemi etkilenmesi olanlarda ve bazı nörolojik hastalıklarda görülür.

Belirtiler genellikle yemekten sonraki iki saat içinde ortaya çıkar. Büyük porsiyonlar ve karbonhidrat ağırlıklı öğünler bazı kişilerde yakınmaları artırabilir.

Gebelikte Dolaşım Değişiklikleri

Gebelikte hormonların etkisiyle damarların genişlemesi tansiyonu düşürebilir. Bu durum özellikle gebeliğin ilk yarısında görülebilir. İlerleyen haftalarda sırtüstü yatmak da büyüyen rahmin büyük toplardamara baskı yapması nedeniyle baş dönmesine yol açabilir.

Ancak gebelikte bayılma, vajinal kanama, şiddetli karın ağrısı veya belirgin halsizlik varsa durumun yalnızca gebeliğe bağlı olduğu varsayılmamalı; acilen değerlendirilmelidir.

Kan Kaybı, Kalp Hastalıkları ve Hormonal Sorunlar

Dışarıdan görülen veya iç organlarda gelişen kanamalar, dolaşımdaki kan miktarını azaltarak tansiyonu düşürebilir. Kalp krizi, bazı ritim bozuklukları, kalp yetmezliği ve ciddi kapak hastalıkları da kanın yeterli pompalanmasını engelleyebilir.

Böbreküstü bezi yetmezliği gibi hormonal hastalıklar ve otonom sinir sistemini etkileyen bazı durumlar da düşük tansiyona yol açabilir. Kansızlık ise benzer yakınmalar oluşturabilir; özellikle ağır olduğunda veya kan kaybıyla birlikte bulunduğunda tansiyon düşüklüğüne katkıda bulunabilir.

Ağır Enfeksiyon ve Ciddi Alerjik Reaksiyon

Ağır enfeksiyonun yol açtığı sepsis ve ciddi alerjik reaksiyon olan anafilaksi, damarların genişlemesi ve dolaşımın bozulması nedeniyle tehlikeli tansiyon düşüşlerine neden olabilir. Bunlar evde yiyecek veya içecekle düzeltilebilecek durumlar değildir; acil tıbbi yardım gerekir.

Tansiyon Düşüklüğünün Olası Nedenleri Nasıl Ayırt Edilir?

Belirtilerin ne zaman ve hangi koşullarda başladığını takip etmek, değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Aşağıdaki tablo genel bilgi verir; tek başına tanı koymak için kullanılmamalıdır.

Düşük Tansiyon Belirtileri Nelerdir?

Düşük tansiyon hiçbir belirti vermeyebilir. Organlara, özellikle beyne giden kan akımı yetersiz kaldığında ise şu yakınmalar görülebilir:

• Baş dönmesi ve sersemlik
• Göz kararması veya bulanık görme
• Halsizlik ve yorgunluk
• Bulantı
• Konsantrasyon güçlüğü
• Soğuk terleme
• Bayılma veya bayılacak gibi hissetme

Bu belirtiler düşük kan şekeri, kansızlık, ritim bozukluğu ve başka sağlık sorunlarında da görülebilir. Baş dönmesini ölçüm yapmadan doğrudan tansiyon düşüklüğüne bağlamak doğru değildir.

Tansiyon Düşünce Ne Yapılmalı?

Öncelik düşmeyi önlemek ve acil belirtileri değerlendirmektir. Kişinin bilinci açıksa ve ağır bir yakınması yoksa şu adımlar uygulanabilir:

• Hareketi durdurun ve güvenli bir yere oturun veya uzanın. Baş dönmesi geçene kadar ayağa kalkmayın ve araç kullanmayın.
• Uygunsa bacakları hafifçe yükseltin. Nefes darlığı, yaralanma veya bu pozisyonda rahatsızlık varsa zorlamayın. İleri gebelikte yan yatmak, tercihen sol yana dönmek daha uygundur.
• Sıvı kaybı olasılığında su için. Bunu yalnızca bilinciniz tamamen açıksa ve rahatça yutabiliyorsanız yapın. Kusma veya ishale bağlı kayıplarda eczaneden alınan oral rehidrasyon solüsyonları yararlı olabilir.
• Tansiyonu ve nabzı kaydedin. Acil belirti yoksa kısa bir dinlenmenin ardından ölçümü tekrarlayın.
• Ani kalkışlardan, aşırı sıcaktan ve alkolden kaçının. Bunlar yakınmaları artırabilir.

Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlamanız varsa sıvı miktarını kendi kararınızla artırmayın. Bilinci kapalı ya da tam olarak kendinde olmayan kişiye ağızdan su, yiyecek veya ilaç vermeyin. Kişi yanıtsızsa 112’yi arayın ve acil çağrı görevlisinin yönlendirmelerini izleyin.

Tuzlu Ayran veya Kahve Tansiyonu Yükseltir mi?

Tuzlu ayran, tansiyon düşünce sık başvurulan içeceklerden biridir. Ancak her düşük tansiyon durumunda tuz almak uygun değildir. Fazla tuz, yüksek tansiyon, kalp yetmezliği veya böbrek hastalığı olan kişilerde zararlı olabilir. Tuz artışı ancak gerekli görüldüğünde, kişiye özel olarak hekim tarafından önerilmelidir.

Kafein kan basıncını geçici olarak artırabilir; fakat kahve tansiyon düşüklüğünün nedenini tedavi etmez ve çarpıntı yapabilir. Şekerli içecekler de düşük tansiyonun standart tedavisi değildir. Kan şekeri düşüklüğü ile tansiyon düşüklüğü farklı durumlardır.

Tansiyon Evde Doğru Nasıl Ölçülür?

Yanlış ölçüm tekniği veya kola uygun olmayan manşet, yanıltıcı sonuçlara neden olabilir. Daha güvenilir ölçümler için:

• Doğrulanmış, üst koldan ölçüm yapan ve kol çevrenize uygun manşeti bulunan bir cihaz kullanın.
• Rutin ölçümden önce en az beş dakika sessizce dinlenin.
• Sırtınızı destekleyin, ayaklarınızı yere düz basın ve bacak bacak üstüne atmayın.
• Manşeti çıplak kola takın; kolunuzu kalp hizasında destekleyin.
• Ölçüm sırasında konuşmayın veya hareket etmeyin.
• Bir dakika arayla iki ölçüm yaparak sonuçları, nabzı ve varsa belirtileri not edin.
• Rutin ölçümden önceki 30 dakika içinde egzersiz, sigara ve kafeinden kaçının.

Şiddetli belirtiler varsa kusursuz ölçüm koşullarını beklemeyin veya tekrar tekrar ölçerek yardım çağırmayı geciktirmeyin. Ayağa kalkınca bayılacak gibi oluyorsanız ayakta ölçüm yapmayı tek başınıza denemeyin.

Düşük Tansiyon Ne Zaman Tehlikelidir?

Tansiyon düşüklüğüne aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa 112’yi arayın:

• Göğüs ağrısı veya belirgin nefes darlığı
• Bilinç kaybı, kişinin hızla kendine gelememesi ya da yeni başlayan bilinç bulanıklığı
• Soğuk ve nemli cilt, belirgin solukluk, hızlı-zayıf nabız ve ağır halsizlik
• Ciddi kanama, kanlı kusma veya siyah-katranımsı dışkıyla birlikte fenalaşma
• Dil veya boğazda şişme, hırıltı, nefes almada güçlük
• Enfeksiyon bulgularıyla birlikte hızlı soluma, belirgin durum bozukluğu veya idrar miktarında ciddi azalma

Tekrarlayan baş dönmesi, düşmeler, yeni başlayan düşük ölçümler veya günlük yaşamı etkileyen halsizlik de hekim değerlendirmesi gerektirir. Şikâyet olmasa bile önceki değerlerden belirgin farklı ve sürekli düşük ölçümler varsa sağlık uzmanıyla görüşülmelidir.

Tekrarlayan Tansiyon Düşüklüğü Nasıl Araştırılır?

Hekim; belirtilerin zamanını, sıvı tüketimini, kullanılan ilaçları ve mevcut hastalıkları değerlendirir. Gerekirse yatarken ve ayaktayken tansiyon ölçümü, kan sayımı, kan şekeri, elektrolitler, böbrek fonksiyon testleri ve elektrokardiyografi istenebilir. Hormonal incelemeler veya ileri kalp değerlendirmeleri, muayene bulgularına göre planlanır.

Tedavi, tansiyon düşüklüğünün nedenine yöneliktir. Sıvı kaybının giderilmesi, ilaç düzenlemesi, öğünlerin küçültülmesi veya altta yatan hastalığın tedavisi gerekebilir. Bazı kişilerde uygun basınçlı çoraplar ya da ilaç tedavileri düşünülebilir; bunlar hekim önerisiyle uygulanmalıdır.

Tansiyon Düşüklüğü Hakkında Sık Sorulan Sorular

9’a 6 Tansiyon Normal mi?

90/60 mmHg, düşük tansiyon için kullanılan genel sınır değeridir. Bazı sağlıklı kişiler bu değerlerde hiçbir yakınma yaşamaz. Ancak ölçüm kişiye göre yeni veya alışılmadıksa, özellikle baş dönmesi ve bayılma eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.

Aç Kalmak Tansiyonu Düşürür mü?

Uzun süre aç kalmak, özellikle sıvı tüketimi de azaldığında tansiyon düşüklüğüne katkıda bulunabilir. Bununla birlikte açlık sırasında hissedilen titreme, terleme ve halsizlik düşük kan şekerine de bağlı olabilir. Belirtilerin nedeni yalnızca hissedilen yakınmalarla ayırt edilemez.

Sıcakta Tansiyon Neden Düşer?</h3