İsrail, su kıtlığı ve aşırı sıcaklıklarla bilinen Negev Çölü’nde milyonlarca balık yetiştirdi. İlk bakışta imkânsız görünen bu yöntemin sırrı ise yerin onlarca metre altından çıkarılan sıcak ve tuzlu suda saklı. Üstelik kurak arazilerde yalnızca balık değil, karides ve ekonomik değeri yüksek kırmızı bir pigment de üretiliyor.
Çölde balık yetiştirmek nasıl mümkün oldu?
İsrail’de çöl koşullarında balık yetiştiriciliğinin temelleri 1930’lu yıllarda atıldı. Avrupa’dan getirilen sazanlar, başlangıçta Akdeniz kıyısındaki sığ havuzlarda yetiştirildi, ancak kumlu toprak suyu hızla emdiği için havuzların tabanının özel malzemelerle kaplanması gerekti.
Asıl değişim, Negev Çölü’nün derinliklerinde büyük yer altı su kaynaklarının bulunmasıyla yaşandı. Binlerce yıldır yer altında bulunan bu su, hem sıcak hem de tuzluydu. İçme suyu olarak kullanılması zor olsa da bazı balık türleri için uygun koşullar sağlayabiliyordu.
Tilapya ve barramundi gibi balıklar, belirli koşullarda tuzlu veya acı suya uyum sağlayabiliyor. Yer altından doğal olarak sıcak çıkan su da balıkların yetiştirilmesi için gereken ısıtma maliyetini azaltıyor.
Böylece denizden uzaktaki çöl arazileri, balık çiftliklerine dönüştürüldü.
Balıkların yaşadığı su boşa gitmiyor
Çöldeki üretimin sırrı yalnızca yer altı suyu değil. Çiftliklerde su, özel filtrelerden geçirilerek tekrar tekrar kullanılıyor. Balıkların atıkları yararlı bakteriler aracılığıyla işleniyor ve suyun yeniden tanklara dönmesi sağlanıyor.
Sistemin dikkat çekici yanı bununla da bitmiyor. Balık havuzlarından çıkan besin bakımından zengin su, hurma ve zeytin ağaçlarının sulanmasında da kullanılabiliyor. Böylece aynı sistem hem balık üretimine hem de bitkilerin gelişmesine katkıda bulunuyor.
Su kaynaklarının son derece sınırlı olduğu bir bölgede bu yöntem, mevcut kaynaklardan daha fazla yararlanılmasını sağlıyor.
Denizden uzakta karides de yetiştiriliyor
İsrail’in çöldeki üretimi balıklarla sınırlı değil. Ülkenin güneyindeki tesislerde, sıcak ve tuzlu yer altı suyu kullanılarak karides de yetiştiriliyor.
Bu tesislerin denizden uzakta olması, bazı hastalıkların üretime ulaşma riskini azaltabiliyor. Özellikle karides çiftliklerinde ciddi kayıplara yol açabilen beyaz benek hastalığı gibi enfeksiyonlara karşı kontrollü üretim ortamı avantaj sağlayabiliyor, ancak karideslerin sağlıklı büyümesi için suyun sıcaklığının, tuzluluğunun ve kimyasal özelliklerinin sürekli denetlenmesi gerekiyor.
Çöldeki asıl sürpriz kırmızı pigment
Negev Çölü’nde yetiştirilen en dikkat çekici ürünlerden biri de astaksantin adı verilen kırmızı pigment. Kızıldeniz kıyısındaki Eilat yakınlarında, şeffaf tüplerin içinde mikroskobik algler yetiştiriliyor.
Bu algler, yoğun ışık ve besin kısıtlaması gibi kontrollü stres koşullarında daha fazla astaksantin üretebiliyor. Üreticiler de özel sistemlerle bu süreci yöneterek pigment elde ediyor.
Astaksantin, çiftlik somonlarının yemlerinde kullanılan önemli maddelerden biri. Somonların pembe renginin oluşmasına yardımcı olan bu pigment, besin takviyeleri gibi farklı ürünlerde de değerlendiriliyor. Doğal astaksantinin üretimi zahmetli olduğu için ekonomik değeri de yüksek olabiliyor.
İsrail’deki bu uygulamalar, ilk bakışta tarıma elverişsiz görünen bir bölgede bile doğru teknolojiyle üretim yapılabileceğini gösteriyor. Yer altındaki sıcak su balık yetiştiriciliğinde kullanılırken, balık atıkları bitkiler için besin kaynağına dönüşüyor. Yoğun güneş ışığı ise yüksek değerli pigmentlerin üretimini destekliyor.
