İrritabl Bağırsak Sendromunun Belirtileri

İrritabl bağırsak sendromu (İBS), bağırsakların çalışma düzenini etkileyen ve karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi yakınmalara yol açabilen yaygın bir sindirim sistemi rahatsızlığıdır. Halk arasında “hassas bağırsak sendromu” olarak da bilinen İBS, bağırsaklarda yapısal bir hasar oluşturmadan yaşam kalitesini etkileyebilir.

İrritabl bağırsak sendromunun belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde kabızlık ön plandayken bazı kişilerde ishal, gaz ve karın ağrısı daha belirgin olabilir. Belirtiler dönem dönem artıp azalabilir; stres, beslenme alışkanlıkları ve uyku düzensizliği şikâyetleri tetikleyebilir.

İrritabl bağırsak sendromu nedir?

İrritabl bağırsak sendromu, bağırsakların hareketlerini ve beyin-bağırsak iletişimini etkileyen kronik bir sindirim sistemi durumudur. İBS’de yapılan incelemelerde çoğu zaman bağırsaklarda belirgin bir yara, tümör veya iltihap görülmez. Buna rağmen bağırsaklar normalden daha hassas çalışabilir ve bazı besinlere, hormonal değişikliklere veya strese daha güçlü tepki verebilir.

İBS bulaşıcı değildir ve tek başına kanser anlamına gelmez. Bununla birlikte, benzer belirtilere yol açabilen çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve diğer sindirim sistemi sorunlarının dışlanması için doktor değerlendirmesi önemlidir.

İrritabl bağırsak sendromunun en sık görülen belirtileri

Karın ağrısı ve kramplar

İrritabl bağırsak sendromunda en sık görülen belirtilerden biri karın ağrısıdır. Ağrı göbek çevresinde, alt karında veya karın bölgesinin farklı noktalarında hissedilebilir. Kimi kişilerde kramp, batma, yanma ya da sıkışma şeklinde tarif edilir.

İBS’ye bağlı karın ağrısı çoğu zaman dışkılama ile ilişkilidir. Tuvalete çıktıktan sonra azalabilir veya bazı kişilerde dışkılama sonrasında artabilir. Ağrının şiddeti ve süresi kişiden kişiye değişir.

Şişkinlik ve karında dolgunluk

Karında şişkinlik, İBS yaşayan kişilerin sık dile getirdiği yakınmalardan biridir. Kişi, gün içinde karın bölgesinde dolgunluk veya gerginlik hissedebilir. Şişkinlik özellikle yemeklerden sonra belirginleşebilir ve kıyafetlerin daha sıkı hissedilmesine neden olabilir.

Şişkinliğe bağırsaklarda gaz birikmesi, bağırsak hareketlerinin düzensizliği ve bazı karbonhidratların sindirim sırasında fermente olması katkıda bulunabilir.

İshal

İBS’nin ishalin baskın olduğu türünde dışkı daha gevşek veya sulu olabilir. Tuvalet ihtiyacı aniden ortaya çıkabilir ve kişi gün içinde normalden daha sık dışkılayabilir. Bazı kişilerde özellikle yemeklerden sonra acil tuvalet ihtiyacı görülür.

İshalin baskın olduğu İBS’de dışkılama sonrasında tam boşalamama hissi de yaşanabilir. Ancak kanlı ishal, yüksek ateş veya gece uykudan uyandıran şiddetli ishal gibi durumlar yalnızca İBS’ye bağlanmamalıdır.

Kabızlık

Kabızlığın baskın olduğu İBS’de dışkılama seyrekleşebilir, dışkı sertleşebilir veya tuvalete çıkmak için aşırı ıkınmak gerekebilir. Bazı kişilerde dışkılama sonrasında bağırsakların tamamen boşalmadığı hissi oluşur.

Kabızlık dönemleri birkaç gün sürebileceği gibi ishal dönemleriyle dönüşümlü olarak da görülebilir. Yeterli sıvı almamak, lif tüketiminin düşük olması, hareketsizlik ve stres kabızlık şikâyetlerini artırabilir.

Dışkılama alışkanlığında değişiklik

İrritabl bağırsak sendromunda kişinin normal dışkılama düzeni değişebilir. Dışkılama sıklığında artış veya azalma, dışkının kıvamında değişiklik ve tuvalet ihtiyacının ertelenememesi sık görülen durumlardır.

Gaz ve bağırsak sesleri

Gaz, geğirme ve bağırsak hareketlerine bağlı sesler İBS’de sık görülebilir. Karında guruldama, hareketlilik veya gazın bağırsaklarda ilerlediğini hissetme gibi yakınmalar ortaya çıkabilir. Gaz şikâyeti, hızlı yemek yeme, gazlı içecek tüketimi ve bazı besinlere duyarlılıkla artabilir.

Dışkılama sonrası rahatlama veya tam boşalamama hissi

İBS’de karın ağrısı ve şişkinlik dışkılama sonrasında azalabilir. Bununla birlikte bazı kişiler tuvalete çıktıktan sonra bağırsaklarının tamamen boşalmadığını düşünebilir. Kısa süre içinde yeniden tuvalet ihtiyacı hissetmek de mümkündür.

Dışkıda mukus görülmesi

Bazı İBS hastalarında dışkıda şeffaf veya beyazımsı mukus görülebilir. Ancak dışkıda kan, siyah renk, yoğun mukus, ateş veya şiddetli karın ağrısı varsa farklı bağırsak hastalıklarının değerlendirilmesi gerekir.

İrritabl bağırsak sendromunda görülebilen diğer yakınmalar

İBS yalnızca bağırsak belirtileriyle sınırlı kalmayabilir. Bazı kişilerde şu yakınmalar da görülebilir:

• Yorgunluk ve enerji düşüklüğü
• Mide bulantısı
• Hazımsızlık ve erken doyma
• Bel veya sırt bölgesinde ağrı
• Baş ağrısı
• Uyku sorunları
• Stres ve kaygı dönemlerinde belirtilerde artış
• Mesane veya idrar yapma alışkanlıklarında hassasiyet

Bu belirtiler herkeste görülmez. İBS ile kaygı, stres ve uyku düzeni arasında çift yönlü bir ilişki bulunabilir. Stres bağırsak hareketlerini etkileyebilir; tekrarlayan sindirim şikâyetleri de kişinin kaygısını artırabilir.

İrritabl bağırsak sendromu belirtileri ne zaman artar?

İBS belirtileri çoğu kişide dönemsel olarak şiddetlenir. Belirtileri artırabilen yaygın etkenler şunlardır:

• Hızlı yemek yemek veya öğün atlamak
• Aşırı yağlı, baharatlı veya işlenmiş gıdalar tüketmek
• Gazlı içecekler ve fazla kafein almak
• Soğan, sarımsak, baklagiller veya bazı süt ürünlerini tolere edememek
• Yoğun stres ve kaygı
• Uykusuzluk
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Adet dönemi gibi hormonal değişiklikler
• Yakın zamanda geçirilen bağırsak enfeksiyonu

Her kişinin tetikleyicisi farklı olabilir. Bu nedenle belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını, hangi yiyeceklerden sonra arttığını ve dışkılama düzenindeki değişiklikleri not etmek yararlı olabilir.

İBS belirtileri ile hangi hastalıklar karıştırılabilir?

Karın ağrısı, ishal ve kabızlık gibi belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebilir. Laktoz intoleransı, çölyak hastalığı, bağırsak enfeksiyonları, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, tiroit hastalıkları ve bazı ilaçların yan etkileri İBS’ye benzer yakınmalara yol açabilir.

Bu nedenle kendi kendine kesin tanı koymak yerine, özellikle belirtiler uzun sürüyorsa bir gastroenteroloji uzmanına veya aile hekimine başvurmak gerekir. Doktor, şikâyetlerin süresini ve özelliklerini değerlendirerek gerekli gördüğünde kan testleri, dışkı incelemeleri veya başka tetkikler isteyebilir.

Hangi belirtiler alarm işareti olabilir?

Aşağıdaki belirtiler İBS için tipik değildir ve gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirebilir:

• Dışkıda kan veya siyaha yakın dışkı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran ishal veya karın ağrısı
• Yüksek ateş
• Şiddetli, sürekli veya giderek artan karın ağrısı
• Karında belirgin şişlik ve gaz-dışkı çıkaramama
• Sürekli kusma
• Demir eksikliği anemisi
• Ailede kolon kanseri, çölyak hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalığı öyküsü
• Belirtilerin ileri yaşta aniden başlaması

Bu belirtilerden biri varsa şikâyetleri yalnızca strese veya İBS’ye bağlamamak gerekir. Ani ve çok şiddetli karın ağrısı, bayılma, yoğun kanama veya ciddi sıvı kaybı durumunda acil sağlık hizmeti alınmalıdır.

İrritabl bağırsak sendromu belirtileri nasıl hafifletilebilir?

İBS tedavisi kişiye göre planlanır. Belirtileri azaltmaya yardımcı olabilecek yaşam tarzı adımları şunlardır:

• Öğünleri düzenli tüketmek ve yemekleri yavaş yemek
• Yeterli su içmek
• Lif tüketimini birden değil, kademeli olarak artırmak
• Düzenli yürüyüş veya uygun egzersiz yapmak
• Belirti günlüğü tutarak kişisel tetikleyicileri belirlemek
• Uyku düzenine dikkat etmek
• Stres yönetimi, nefes egzersizi veya gevşeme tekniklerinden yararlanmak
• Gerekirse doktor veya diyetisyen eşliğinde düşük FODMAP beslenme yaklaşımını değerlendirmek

Düşük FODMAP diyeti veya herhangi bir kısıtlayıcı beslenme programı uzman desteği olmadan uzun süre uygulanmamalıdır. Lif takviyeleri, ishal veya kabızlık ilaçları da kişinin sağlık durumuna ve kullandığı diğer ilaçlara göre doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık birkaç hafta boyunca devam ediyorsa, günlük yaşamı etkiliyorsa ya da sık tekrarlıyorsa doktora başvurulmalıdır. Belirtilerin ne zaman başladığını, dışkılama sıklığını, dışkı kıvamını, tüketilen yiyecekleri ve eşlik eden yakınmaları not etmek tanı sürecine yardımcı olabilir.

Özetle: İrritabl bağırsak sendromunun belirtileri çoğunlukla karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal, kabızlık ve dışkılama alışkanlığındaki değişikliklerdir. Belirtiler kişiden kişiye farklılaşabilir ve stres ya da beslenme ile artabilir. Ancak kanama, kilo kaybı, ateş, gece belirtileri veya şiddetli ağrı gibi alarm bulgularında mutlaka sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bilgilendirme: Bu içerik genel sağlık bilgisi amacıyla hazırlanmıştır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Süregelen ya da şiddetlenen sindirim sistemi yakınmalarınız için bir sağlık profesyoneline danışınız.