Avrupa devlet tahvillerinde ekim ayında yaşanan sert satış dalgası, küresel finans piyasalarında yeni bir risk tartışmasını beraberinde getirdi. Fransa’nın 10 yıllık tahvil faizi yaklaşık yüzde 5’e yükselerek 24 yılın en yüksek seviyesini görürken, büyük yatırım fonlarının piyasa üzerindeki etkisi yeniden mercek altına alındı. Avrupa Merkez Bankasının (ECB) daha önce yayımladığı veriler, yüksek riskli yatırım stratejileri kullanan hedge fonların Avrupa devlet tahvillerindeki elektronik işlem hacminin yarısından fazlasını oluşturduğunu gösteriyor.
Fransa’da tahvil faizi 24 yılın zirvesini gördü
Avrupa’da devlet borçlanma senetlerine yönelik satışlar, özellikle Fransa tahvil piyasasında etkili oldu. Ekim ayının ilk bölümünde Fransa’nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,99’a yaklaşarak son 24 yılın en yüksek düzeyine çıktı. Faizlerdeki yükselişe artan kamu borcu, bütçe açıklarına ilişkin endişeler, yüksek enerji maliyetleri ve küresel sermaye talebindeki artış eşlik etti.
Fransız tahvilleriyle aynı vadeli Alman tahvilleri arasındaki getiri farkı da hızla genişledi. Yatırımcıların Fransız borçlanma senetlerini tutmak için talep ettiği ek getiri, iki günlük dönemde yaklaşık 25 baz puan yükseldi. Piyasa katılımcıları, hareketin hızının yalnızca ekonomik verilerle açıklanamayabileceğini, büyük fonların pozisyonlarını kısa sürede değiştirmesinin dalgalanmayı artırmış olabileceğini değerlendiriyor.
Tahvil fiyatlarıyla faizleri ters yönde hareket ettiği için yoğun satışlar devletlerin piyasadan yeni borçlanma maliyetini yükseltebiliyor. Bu durum, yüksek kamu borcuna sahip ülkelerin bütçelerinde faiz giderlerinin zaman içerisinde artması riskini beraberinde getiriyor. Fransa’daki son dalgalanma, tahvil piyasasında işlem yapan kuruluşların niteliğinin de en az ekonomik gelişmeler kadar önemli olabileceğini gösterdi.
Hedge fonların satışların ne kadarından sorumlu olduğu ise kesin olarak belirlenmiş değil. Fransa’daki faiz yükselişinin arkasında kamu maliyesi ve enflasyon kaynaklı temel nedenler bulunurken, kaldıraçlı işlemlerin fiyat hareketlerini büyütmüş olabileceği üzerinde duruluyor.
Tahvil işlemlerinde hedge fonların payı yüzde 56’ya ulaştı
Avrupa Merkez Bankasının 2024 yılında yayımladığı incelemede, hedge fonların Avrupa devlet tahvillerinin işlem gördüğü büyük bir elektronik platformdaki payının 2018’de yüzde 26 iken 2023’te yüzde 56’ya yükseldiği ortaya konuldu. Böylece bu fonlar, incelenen platformda gerçekleştirilen tahvil işlemlerinin yarısından fazlasını yapar hale geldi.
Ancak söz konusu oran, Avrupa’daki devlet tahvillerinin yüzde 56’sının hedge fonlara ait olduğu anlamına gelmiyor. Veri, tahvillerin mülkiyetini değil, belirli bir elektronik işlem platformundaki alım satım hacmini ölçüyor. Ayrıca 2023 yılına ait olduğundan, yüzde 56 rakamı 16 Ekim 2026 itibarıyla açıklanmış yeni bir ölçüm olarak değerlendirilemiyor.
Hedge fonların tahvil piyasasında büyüyen ağırlığı iki yönlü sonuç doğurabiliyor. Bu kuruluşlar, bankaların ve geleneksel yatırımcıların daha az işlem yaptığı dönemlerde alım satım faaliyetlerini sürdürerek piyasaya likidite sağlayabiliyor. Böylece yatırımcıların tahvil alıp satması kolaylaşırken fiyatların oluşmasına da katkıda bulunuyorlar.
Buna karşılık hedge fonlar, getirilerini artırmak için borçlanarak daha büyük pozisyonlar açabiliyor. Piyasalarda sert fiyat hareketleri yaşandığında fonların zararlarını sınırlamak veya teminat yükümlülüklerini karşılamak amacıyla işlemlerini hızla kapatması gerekebiliyor. Birden fazla büyük fonun aynı yönde hareket etmesi durumunda tahvil satışları yoğunlaşabiliyor ve fiyatlardaki dalgalanma büyüyebiliyor.
Fransa Merkez Bankasının 2025 tarihli finansal istikrar raporunda da bu risk üzerinde durulmuştu. Raporda, yüksek kaldıraç kullanan fonların aynı anda pozisyon kapatmasının, diğer finansal kuruluşların satışları karşılamakta yetersiz kalması halinde piyasa baskısını artırabileceği değerlendirilmişti.
Avrupa’daki satışlar Türkiye’yi nasıl etkileyebilir?
Avrupa tahvil piyasasında yaşanabilecek geniş çaplı bir likidite sorunu, yalnızca gelişmiş ülkelerin finansman koşullarını ilgilendirmiyor. Uluslararası yatırım fonlarının riskli pozisyonlarını azaltmaya yönelmesi, gelişmekte olan ülkelerin tahvillerine yönelik talebi de etkileyebiliyor. Böyle dönemlerde yatırımcıların daha güvenli ve kolay nakde çevrilebilen varlıklara yönelmesi, diğer ülkelerin uluslararası piyasalardan borçlanmasını zorlaştırabiliyor.
Türkiye açısından bu gelişmeler özellikle eurobond piyasası ve dış finansman maliyetleri bakımından önem taşıyor. Avrupa ve ABD tahvil piyasalarında faizlerin yüksek kalması, uluslararası yatırımcıların gelişmekte olan ülke tahvillerinden talep ettiği getiriyi de etkileyebiliyor. Ancak Fransa’daki son satışların Türkiye’nin borçlanma maliyetlerini doğrudan artırdığına veya Türkiye’den sermaye çıkışına neden olduğuna ilişkin doğrulanmış bir veri bulunmuyor.
Avrupa Merkez Bankası ve diğer finansal düzenleyiciler, büyük fonların tahvil ve kısa vadeli finansman piyasalarındaki faaliyetlerini yakından izliyor. Özellikle teminat karşılığı kısa vadeli borçlanma işlemleri, yüksek kaldıraç kullanımı ve piyasaların stres dönemlerindeki likidite kapasitesi, denetim otoritelerinin üzerinde durduğu konular arasında bulunuyor.
Fransa’daki tahvil faizleri ekim ayının ilk bölümünde ulaşılan zirvenin ardından gerilese de yaşanan dalgalanma, devlet borçlanma piyasalarının büyük yatırım fonlarının hızlı kararlarına karşı ne ölçüde dayanıklı olduğu sorusunu gündemde tutuyor. Önümüzdeki süreçte Fransa ile Almanya’nın tahvil getirileri arasındaki fark ve büyük fonların işlemleri, Avrupa finans piyasalarındaki riskin seyri açısından izlenecek.
