Uzmanlaragöre Alzheimer sinsi başlayan ve başlangıçta yavaş ilerleyen bir hastalık… Kişi, çevresi ve hekimler hastalığın ne zaman başladığını bilemez. Hastalık, unutkanlık gibi belirtiler belli olunca fark edilir.
‘’Bugün artık Alzheimer’ın beyinde, klinik belirtiler ortaya çıkmadan yıllarca önce, orta yaşlarda başladığı bilinmektedir’’ diyen Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, damarlarla ilgili bazı risk faktörlerinin bunama sürecini öne çektiğini belirterek, bu faktörleri sıralayıp, önemli tavsiyelerde bulundu…
Prof. Dr. Kaynak Selekler
Erken yaşta önlem alın
2024 yılında Lancet Demans Komisyonu, vasküler hasarı azaltmanın (örneğin, sigarayı bırakarak ve yüksek tansiyonu tedavi ederek) yaşa bağlı demans sıklığını azaltmaya nasıl katkıda bulunmuş olabileceğini gösteren farklı çalışmalardan elde edilen bulguları gözden geçirdi. Komisyon, buna göre 14 risk faktörünü azaltarak, demans vakalarının % 40-50’sinin önlenebileceğini ileri sürdü…
14 risk faktöründen korunmaya bakın
Bu faktörler bunama riskini artırıyor:
Erken dönem (Çocukluk ve Gençlik)
- Düşük eğitim seviyesi: Erken yaşta yetersiz eğitim almak.
Orta yaş Dönemi (18 – 65 yaş arası)
- İşitme kaybı: Tedavi edilmeyen işitme sorunları.
- Yüksek LDL kolesterolü: Kötü kolesterol yüksekliği.
- Yüksek tansiyon (Hipertansiyon): Kontrol altında olmayan yüksek kan basıncı.
- Obezite: Aşırı kilolu veya obez olma durumu.
- Diyabet (Şeker hastalığı): Kan şekeri yüksekliği.
- Hareketsizlik: Düzenli egzersiz yapmama.
- Sigara kullanımı: Aktif sigara içiciliği.
- Aşırı alkol tüketimi: Haftalık sınırların üzerinde alkol almak.
- Kafa travmaları: Geçmişte yaşanan ciddi baş yaralanmaları.
- Depresyon: Ruhsal çöküntü ve mutsuzluk hali.
İleri yaş dönemi (65 yaş ve üzeri)
- Sosyal izolasyon: Yalnızlık ve az sosyal etkileşim.
- Hava kirliliği: Çevresel kirleticilere maruz kalma.
- Düzeltilmemiş görme kaybı: Tedavi edilmeyen katarakt veya görme bozuklukları.
Ne yapabiliriz?
Tedavi araştırmalarından alınan olumsuz sonuçlardan sonra dikkatler tekrar koruyucu önlemlere yöneldi. Alzheimer hastalığı önlenebilir mi veya başlangıcı ötelenebilir mi, klinik seyir yavaşlatılabilir mi? Bugün üzerinde daha çok durulan konu bu… Bu konuda bugüne kadar yapılan epidemiyolojik çalışmalarda Alzheimer’i önlemenin/geciktirmenin mümkün olabileceğine dair sonuçlar yayımlandı.
Yaşam tarzı ile değiştirilebilir risk faktörleri üzerine yapılan bir meta-analizde, yaşam tarzı gibi değiştirilebilir risk faktörlerinin azaltılmasının hastalıklı kişi sayısını önemli ölçüde azaltacağını bildirildi.
DEMANS
Beyin önce direnir ama…
Beyin ilk zamanlar, demansın yaptığı hasara karşı bir süre direnebilir ve belirtilerin ortaya çıkmasını önleyebilir. Fakat zamanla artan hastalık yükü, beyin tarafından tolere edilemez duruma gelir. Şimdi çok iyi bilinen bu konular yani hastalığın orta yaşlarda ve beyinde hastalık (patolojik) belirtilerinin 15-20 sene önce başladığı yönünde…
İŞTE RİSK FAKTÖRLERİ
Demansı ve günümüzde onun en sık görülen tipi Alzheimer hastalığını geciktirmenin yeni yollarını keşfetmek çok önemli; çünkü günümüzde bu rahatsızlığa yakalanma riski giderek artıyor.
Daha önceki araştırmalar demans vakalarının % 44 kadarının orta ve ileri yaşlardaki damar sağlığıyla bağlantılı olduğunu göstermiştir. Yeni çalışmada ise araştırmacılar, orta yaştaki damarsal risk faktörleri ile demanssız geçen yıllar arasındaki bağlantıyı değerlendirdi.
Orta yaşta görülen üç önemli damarsal risk faktörü
1 – Sigara
2 – Tip 2 diyabet
3 – Yüksek tansiyondur.
Araştırmalara göre bu üç faktör, demanssız yaşam süresini yaklaşık 13 yıl kısaltır.
Araştırma sonuçları
Riskfaktörlerinin hiçbirine sahip olmayan katılımcılarla karşılaştırıldığında, üç risk faktörünün tamamına sahip olanların demans risk oranı ve demans olmaksızın ölüm olasılıkları daha yüksek saptanıyor. Vasküler risk yükü arttıkça demanssız hayatta kalma oranı da giderek azalıyor.
– Ortalama 26,3 yıl boyunca takip edilen 12 bin 409 yetişkin üzerinde yapılan bir çalışmada, üç risk faktöründen hiçbirine sahip olmayan katılımcılar,
55 ile 95 yaşları arasında ortalama 30,1 yıl demanssız yaşarken, üç risk faktörünün tamamına sahip olanlarda bu süre 17,5 yıl, bir risk faktörü bulunanlarda süre 26,3 yıl, iki risk faktörü bulunanlarda ise 21,0 yıl olarak belirleniyor.
– Üç risk faktörünün tamamına sahip olanlar arasında, bunama geliştirme olasılığı yaşla birlikte artıyor: 55 yaşında % 23 iken 75 yaşında % 37’ye yükseliyor.
– Üç risk faktörünün tamamına sahip kadınlar, aynı risk yüküne sahip erkeklere göre daha fazla demanssız yıl geçiriyor. (18,1 yıla karşılık 16,6 yıl).
