Baş ağrısı hangi hastalıkların belirtisidir

Baş Ağrısı Hangi Hastalıkların Belirtisidir?

Baş ağrısı, günlük yaşamı etkileyen en yaygın sağlık yakınmalarından biridir. Bazen uykusuzluk, susuz kalma veya öğün atlama gibi nedenlerle ortaya çıkar; bazen de migren, enfeksiyon ya da başka bir hastalıkla ilişkilidir. Peki, baş ağrısı hangi hastalıkların belirtisidir? Bu sorunun yanıtı; ağrının nasıl başladığına, süresine, şiddetine ve beraberinde görülen belirtilere göre değişir.

Baş ağrılarının büyük bölümü ciddi bir hastalıktan kaynaklanmaz. Ancak aniden başlayan çok şiddetli ağrı, güç kaybı, konuşma bozukluğu, ateş veya ense sertliği gibi bulgular acil değerlendirme gerektirebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yalnızca ağrının yerine veya tarifine bakılarak tanı konulamaz.

Baş Ağrısı Türleri: Birincil ve İkincil Baş Ağrıları

Baş ağrısının nedenlerini anlamak için iki temel grubu ayırmak gerekir:

• Birincil baş ağrıları: Baş ağrısının kendisi bir hastalık tablosudur; başka bir hastalığa bağlı değildir. Migren, gerilim tipi baş ağrısı ve küme baş ağrısı bu gruptadır.
• İkincil baş ağrıları: Enfeksiyon, kafa travması, damar hastalıkları veya ilaçların aşırı kullanımı gibi başka bir nedene bağlı gelişir.

Stres, düzensiz uyku, açlık ve susuzluk ise başlı başına bir hastalık olmadan ağrıya yol açabilir veya mevcut bir baş ağrısı hastalığını tetikleyebilir.

Baş Ağrısına Neden Olan Hastalıklar ve Ayırt Edici Belirtiler

Aşağıdaki tablo, baş ağrısıyla ilişkili bazı durumları ve değerlendirmede önem taşıyan belirtileri özetler. Tablodaki özellikler tanı koymak için yeterli değildir; farklı hastalıklar benzer yakınmalara neden olabilir.

Migren

Migren, tekrarlayan baş ağrısı ataklarıyla seyreden nörolojik bir hastalıktır. Ağrı sıklıkla zonklayıcıdır ve yürümek ya da merdiven çıkmak gibi günlük hareketlerle artabilir. Tedavi edilmeyen erişkin atakları genellikle 4–72 saat sürer. Bulantı, kusma, ışık ve ses hassasiyeti sık görülür.

Bazı kişilerde ağrıdan önce veya ağrı sırasında “aura” adı verilen, çoğunlukla geçici görsel belirtiler ortaya çıkar. Ancak ilk kez gelişen görme kaybı, konuşma bozukluğu ya da güçsüzlük doğrudan migrene bağlanmamalı; özellikle ani başlangıçta acil değerlendirilmelidir.

Gerilim Tipi Baş Ağrısı

Gerilim tipi baş ağrısı, başın çevresinde bant varmış gibi sıkışma veya baskı hissiyle tarif edilebilir. Genellikle hafif ya da orta şiddettedir ve günlük fiziksel hareketlerle belirgin şekilde artmaz. Migrenin aksine bulantı ve kusma tipik değildir.

Stres, yorgunluk ve boyun-omuz bölgesindeki hassasiyet bu ağrıyla birlikte görülebilir. Ancak sürekli veya yeni başlayan bir ağrıyı yalnızca strese bağlamak doğru değildir.

Küme Baş Ağrısı

Küme baş ağrısı, çoğunlukla tek göz çevresinde hissedilen çok şiddetli ataklarla ortaya çıkar. Ataklar genellikle 15–180 dakika sürer ve belirli dönemlerde günde birkaç kez tekrarlayabilir. Ağrı tarafında göz yaşarması, göz kızarıklığı, burun tıkanıklığı veya göz kapağında düşme görülebilir.

Kişi atak sırasında yerinde durmakta zorlanabilir. Bu tablo özel tedaviler gerektirdiğinden nöroloji değerlendirmesi önemlidir. İlk kez gelişen şiddetli göz çevresi ağrısında, özellikle görme değişikliği varsa, acil göz hastalıkları da dışlanmalıdır.

Sinüzit ve Solunum Yolu Enfeksiyonları

Akut sinüzitte burun tıkanıklığı, burun akıntısı, koku almada azalma ve yüzde basınç hissine baş ağrısı eşlik edebilir. Grip ve diğer viral enfeksiyonlar da ateş, kas ağrısı ve genel halsizlikle birlikte baş ağrısı yapabilir.

Her alın veya yüz ağrısı sinüzit değildir. Migren de burun tıkanıklığı ve göz yaşarmasına yol açabilir. Tek başına baş ağrısı ya da koyu renkli burun akıntısı, bakteriyel sinüzit tanısı ve antibiyotik gerekliliği için yeterli değildir.

Hipertansiyon ve Çok Yüksek Tansiyon

Yaygın inanışın aksine, hafif veya orta dereceli yüksek tansiyon çoğunlukla belirti vermez ve baş ağrısının güvenilir bir açıklaması değildir. Ağrı ve kaygı da tansiyonu geçici olarak yükseltebilir.

Tansiyonun yaklaşık 180/120 mmHg veya üzerinde olması ve buna şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, görme değişikliği ya da nörolojik belirtilerin eşlik etmesi acil bir duruma işaret edebilir. Böyle bir durumda 112 aranmalıdır. Belirti olmadan tekrarlanan ölçümlerde bu düzeyde yüksek değerler görülmesi de gecikmeden tıbbi görüş gerektirir.

Menenjit ve Ensefalit

Beyin zarlarının iltihabı olan menenjit ve beyin dokusunun iltihabı olan ensefalit, ciddi baş ağrısı nedenleri arasındadır. Ateş, ense sertliği, ışığa hassasiyet, uykuya eğilim, bilinç değişikliği veya nöbet görülebilir.

Bu belirtilerin tamamının bir arada bulunması şart değildir. Baş ağrısına ateş ve bilinç değişikliği eşlik ediyorsa beklenmeden acil yardım alınmalıdır.

Beyin Kanaması, İnme ve Beyin Damar Hastalıkları

Saniyeler veya birkaç dakika içinde en yüksek şiddete ulaşan, “hayatımın en şiddetli baş ağrısı” şeklinde tanımlanan ağrı, beyin kanaması gibi ciddi damar sorunlarının belirtisi olabilir. Beyin venlerinde pıhtılaşma gibi başka damar hastalıkları da yeni veya giderek artan baş ağrısına neden olabilir.

Yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, denge kaybı, nöbet ya da bayılma acil uyarı işaretleridir. Bu belirtilerde ağrının geçmesini beklemeyin; 112’yi arayın. İnme her zaman baş ağrısıyla ortaya çıkmaz.

Beyin Tümörleri ve Kafa İçi Basınç Artışı

Beyin tümörleri baş ağrısına yol açabilir; ancak baş ağrısı yaşayan kişilerin büyük çoğunluğunda neden tümör değildir. Zaman içinde belirgin biçimde artan ağrıya tekrarlayan kusma, nöbet, kişilik değişikliği, güç kaybı veya görme bozukluğu eşlik etmesi değerlendirme gerektirir.

Kafa içi basınç artışı tümör dışındaki nedenlerle de oluşabilir. Sabahları ağrı olması veya öksürmekle ağrının artması tek başına belirli bir tanıyı göstermez; yeni ve ilerleyici bir örüntü varsa hekim tarafından incelenmelidir.

Göz Hastalıkları

Düzeltilmemiş görme kusurları ve uzun süre yakın mesafeye odaklanma, göz çevresinde yorgunluk ve baş ağrısıyla ilişkili olabilir. Buna karşılık şiddetli göz ağrısı, kırmızı göz, bulanık görme ve bulantı akut açı kapanması glokomunu düşündürebilir. Görme kaybını önlemek için acil değerlendirme gerekir.

Dev Hücreli Arterit

Özellikle 50 yaşından sonra ortaya çıkan yeni baş ağrısında dev hücreli arterit adı verilen damar iltihabı dikkate alınır. Şakak veya saçlı deride hassasiyet, çiğnerken çenede ağrı, halsizlik ve görme değişiklikleri görülebilir.

Kalıcı görme kaybına neden olabileceği için şüpheli belirtiler aynı gün değerlendirilmelidir. Görme kaybı veya ani görme değişikliği varsa acile başvurulmalıdır.

Uyku Apnesi, Çene Eklemi Sorunları ve Diş Sıkma

Sabah baş ağrısı; horlama, uykuda nefes durması ve gündüz aşırı uyku haliyle birlikteyse uyku apnesiyle ilişkili olabilir. Diş sıkma ve çene eklemi bozuklukları ise şakaklarda ağrı, çene kaslarında hassasiyet ve çiğnemeyle artan yakınmalar yapabilir.

Sabah baş ağrısının tek bir nedeni yoktur. Eşlik eden belirtilere göre uyku, diş-çene veya nörolojik değerlendirme planlanabilir.

İlaç Aşırı Kullanım Baş Ağrısı

Baş ağrısını gidermek için sık kullanılan ilaçlar, zamanla ağrıların daha sık görülmesine katkıda bulunabilir. İlaç aşırı kullanım baş ağrısı, genellikle önceden baş ağrısı hastalığı bulunan kişilerde, üç aydan uzun süren aşırı kullanım ve ayda en az 15 gün baş ağrısıyla ilişkilidir.

Aşırı kullanım sınırı ilaca göre değişir: Bazı migren ilaçları ve birleşik ağrı kesiciler için ayda 10 gün, basit ağrı kesiciler için ayda 15 gün kullanım tanısal değerlendirmede önemlidir. Bunlar güvenli kullanım hedefleri değildir. Düzenli kullandığınız ilaçları kendi kendinize değiştirmek veya aniden kesmek yerine hekiminizle bir plan oluşturun.

Baş Ağrısında Hangi Belirtiler Tehlikelidir?

Aşağıdaki durumlarda acil yardım alınmalıdır:

• Aniden başlayan ve çok kısa sürede en yüksek şiddete ulaşan baş ağrısı.
• Baş ağrısıyla birlikte güç kaybı, konuşma bozukluğu, bilinç değişikliği, nöbet veya bayılma.
• Ateşle birlikte ense sertliği ya da belirgin genel durum bozukluğu.
• Ani görme kaybı veya şiddetli ağrılı kırmızı göz.
• Kafa travması sonrasında artan ağrı, tekrarlayan kusma veya uykuya eğilim.
• Gebelikte veya doğum sonrası dönemde yeni, şiddetli baş ağrısı; özellikle yüksek tansiyon ya da görme bozukluğuyla birlikte olması.

Aynı ortamda birden fazla kişide baş ağrısı, bulantı veya sersemlik gelişmesi karbonmonoksit zehirlenmesini düşündürebilir. Özellikle soba, şofben veya yakıtla çalışan cihazların bulunduğu ortamlarda hemen temiz havaya çıkın, binaya yeniden girmeyin ve 112’yi arayın.

Kanser öyküsü veya bağışıklık sistemi baskılanması olan kişilerde yeni baş ağrısı; 50 yaşından sonra başlayan ağrı ve giderek kötüleşen ya da alışılmış biçimi değişen baş ağrısı da gecikmeden değerlendirilmelidir.

Baş Ağrısının Nedeni Nasıl Anlaşılır?

Tanıda en önemli adımlar ayrıntılı öykü ve muayenedir. Hekim; ağrının başlangıcını, sıklığını, süresini, eşlik eden belirtileri, kullanılan ilaçları ve mevcut hastalıkları değerlendirir. Gerektiğinde tansiyon ölçümü, nörolojik muayene ve göz değerlendirmesi yapılır.

Her baş ağrısında MR veya tomografi gerekmez. Tipik birincil baş ağrısı özellikleri bulunan ve muayenesi normal olan kişilerde görüntüleme gerekmeyebilir. Uyarıcı belirtiler saptanırsa kan testleri, görüntüleme veya başka incelemeler planlanabilir.

Bir baş ağrısı günlüğünde şu bilgileri kaydetmek yararlıdır:

• Ağrının başladığı tarih, saat ve ne kadar sürdüğü.
• Ağrının yeri, niteliği ve 0–10 arasında şiddeti.
• Bulantı, görme değişikliği veya ışık hassasiyeti gibi ek belirtiler.
• Uyku, öğünler, adet dönemi ve olası tetikleyiciler.
• Kullanılan ilaçlar, kullanım günleri ve alınan yanıt.

Baş Ağrısında Evde Neler Yapılabilir?

Acil uyarı işaretleri bulunmayan, daha önce değerlendirilmiş ve alışılmış biçimde gelişen hafif ağrılarda bazı yaşam tarzı önlemleri yardımcı olabilir:

• Yeterli sıvı alın ve öğün atlamamaya çalışın.
• Uyku saatlerini düzenli tutun.
• Migren sırasında sessiz ve loş bir ortamda dinlenin.
• Uzun süreli ekran kullanımında ara verin; boyun ve çalışma pozisyonunuzu düzenleyin.
• Kafein tüketimini aşırıya kaçırmayın; yüksek miktarda tüketiyorsanız ani değişikliklerden kaçının.
• Ağrı kesicileri sık veya kontrolsüz kullanmayın; sizin için uygun seçenekleri hekim ya da eczacıyla görüşün.

Bu önlemler ciddi nedenleri dışlamaz.