Dünya genelinde yürütülen devasa bir beyin haritalama araştırması, nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların beyni çok daha hızlı yaşlandırdığını ortaya koydu. Hakemli tıp dergisi PLOS Medicine bünyesinde paylaşılan çalışma, farklı rahatsızlıkların organın değişik merkezlerinde yıpranmaya yol açtığını kanıtladı.
Çin’deki Nanjing Havacılık ve Uzay Bilimleri Üniversitesi araştırmacısı Shile Qi liderliğindeki uluslararası ekip, toplam 45 bin 900 sağlıklı birey ile çeşitli rahatsızlıkları bulunan 2 bin 698 hastanın beyin taramalarını karşılaştırdı. Uzmanlar, kişinin gerçek takvim yaşı ile manyetik rezonans görüntülerinden hesaplanan biyolojik yaş arasındaki farkı inceleyerek organın ne kadar yıprandığını mercek altına aldı.
EN AĞIR DARBEYİ UNUTKANLIK VURUYOR
Elde edilen sonuçlar, beyindeki biyolojik yaşlanmanın en şiddetli biçimde Alzheimer ve hafif bilişsel bozukluk yaşayan kişilerde zirve yaptığını gösterdi.
Buna karşılık dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile otizm spektrum bozukluğu bulunan bireylerde, sağlıklı kontrol grubuna kıyasla genel bir beyin yaşlanması saptanmadı.
İncelenen rahatsızlıkların neredeyse tamamında, beynin en ön kısmında yer alan ve mantıklı düşünmeyi sağlayan prefrontal korteks ortak hasar bölgesi olarak öne çıktı. İnsanın plan yapma, dürtülerini kontrol etme ve sağlıklı karar alma yetisini yöneten bu kritik bölge, nörolojik sorunlar karşısında biyolojik olarak en savunmasız alan oldu.
BEYNİN DUYGU VE GÖRME MERKEZLERİ YIPRANIYOR
Araştırma verilerine göre şizofreni ve depresyon gibi psikiyatrik bozukluklar, mantık ve planlamayı yöneten frontal lob ile hafıza ve duyguların işlendiği temporal lob üzerinde derin bir yaşlanma yarattı.
İleri yaştaki demans vakalarında ise beynin arka tarafında yer alan ve etrafı tanıyıp görmeyi sağlayan oksipital korteks bölgesinin beklenenden çok daha hızlı yaşlandığı tespit edildi.
Madde ve alkol bağımlılığı yaşayan kişilerde ise beynin dinlenme anındaki içsel düşünceleri yöneten varsayılan mod şebekesi ile dış dünyadaki uyaranlara odaklanmayı sağlayan belirginlik şebekesi erkenden yaşlandı. Hareket, alışkanlık ve ödül duygusunu yöneten putamen ve talamus alanlarındaki bu yıpranma, bağımlılıkla baş eden bireylerin neden isteklerini dizginleyemediğini ve dikkatlerini toplayamadığını gözler önüne serdi.
GENETİK ŞİFRELER ERKEN TEŞHİSİN KAPISINI AÇIYOR
Hücrelerin genetik talimatları okuma ve protein üretme düzenini gösteren gen transkripsiyonu modelleri, her hastalığın sinir dokusunda bambaşka biyolojik mekanizmaları bozduğunu kanıtladı.
Araştırma ekibi, “Farklı nörolojik bozukluklar, beyin yaşlanma saati üzerinde farklı izler bırakıyor gibi görünüyor, bu durum araştırmacıların bu durumlarda rol oynayan nöral ve biyolojik yolakları daha iyi anlamalarına yardımcı olabilir” değerlendirmesinde bulundu.
Uzmanlar, hangi hastalığın hangi hücresel yolu çökerttiğini anlamanın, gelecekte kanda veya taramalarda kullanılabilecek erken tanı testlerinin geliştirilmesini sağlayacağını vurguladı.
