Aft neden çıkar?

Aft Neden Çıkar?

Aft, ağız içinde özellikle yanak ve dudakların iç kısmında, dilde, diş etlerinde veya damakta görülen küçük, ağrılı ve yüzeysel yaralardır. Genellikle ortası beyaz ya da sarımsı, çevresi kırmızı bir görünümde olur. Tıbbi adı “aftöz ülser” olan bu yaralar bulaşıcı değildir ve çoğu zaman kendiliğinden iyileşir.

“Aft neden çıkar?” sorusunun tek bir yanıtı yoktur. Aft oluşumunda ağız içinin tahriş olması, stres, bağışıklık sistemi, vitamin ve mineral eksiklikleri, hormonal değişiklikler ve bazı hastalıklar etkili olabilir. Tekrarlayan aftlar ise altta yatan başka bir sağlık sorununun işareti olabileceğinden dikkate alınmalıdır.

Aft Nedir?

Aft, ağız mukozasında oluşan, genellikle yuvarlak veya oval şekilli ağrılı bir ülserdir. Konuşmayı, yemek yemeyi ve diş fırçalamayı zorlaştırabilir. Aftın boyutu birkaç milimetreden bir santimetreye kadar değişebilir.

Aftlar genellikle üç grupta değerlendirilir:

• Minör aft: En sık görülen aft türüdür. Genellikle küçük boyutludur ve 7-14 gün içinde iz bırakmadan iyileşir.
• Majör aft: Daha büyük ve derin yaralardır. İyileşmeleri birkaç hafta sürebilir ve nadiren iz bırakabilir.
• Herpetiform aft: Çok sayıda küçük aftın bir araya gelmesiyle oluşur. Görünümü uçuk yaralarına benzese de bulaşıcı değildir.

Aft Neden Çıkar?

1. Ağız içi travmalar

Ağız içindeki küçük yaralanmalar aft oluşumunu tetikleyebilir. Sert bir yiyeceği ısırmak, yanağın içini çiğnemek, sert kıllı diş fırçası kullanmak veya diş teli ve protezlerin ağız dokusunu tahriş etmesi sık görülen nedenler arasındadır.

Çok sıcak yiyecek ve içecekler de ağız mukozasını yakarak aft benzeri yaralara yol açabilir. Özellikle keskin kenarlı cips, kraker ve sert kabuklu yiyecekler ağız içini çizerek aft oluşma riskini artırabilir.

2. Stres ve yoğun kaygı

Stres, aft oluşumunda önemli rol oynayabilir. Yoğun iş temposu, sınav dönemi, uykusuzluk, kaygı ve duygusal zorlanma bağışıklık sistemini etkileyerek aft gelişimini kolaylaştırabilir. Bazı kişilerde aftlar özellikle stresli dönemlerde tekrarlayabilir.

3. Vitamin ve mineral eksiklikleri

Demir, folat, B12 vitamini ve çinko eksikliği tekrarlayan aftlarla ilişkilendirilebilir. Yetersiz ve dengesiz beslenme, emilim bozuklukları veya yoğun adet kanaması gibi durumlar bu eksikliklere neden olabilir.

4. Bağışıklık sistemiyle ilişkili durumlar

Aft, bağışıklık sisteminin ağız dokularına karşı verdiği aşırı yanıt sonucunda ortaya çıkabilir. Özellikle sık tekrarlayan veya çok sayıda aft görülen kişilerde bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar araştırılabilir.

Behçet hastalığı, çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve bazı bağışıklık sistemi bozukluklarında tekrarlayan ağız yaraları görülebilir. Ancak her aftın ciddi bir hastalığa işaret etmediği unutulmamalıdır.

5. Hormonal değişiklikler

Adet dönemi öncesinde veya sırasında meydana gelen hormonal değişiklikler bazı kişilerde aft oluşumunu tetikleyebilir. Hamilelik, yoğun hormonal dalgalanmalar ve stresin bir arada bulunması da ağız yaralarının tekrarlamasına neden olabilir.

6. Bazı yiyecek ve içecekler

Ekşi, baharatlı, tuzlu veya asitli yiyecekler mevcut aftın ağrısını artırabilir ve hassas kişilerde yeni aft oluşumunu tetikleyebilir. Turunçgiller, domates, ananas, çilek, acı biber ve gazlı içecekler bazı kişilerde sorun yaratabilir.

Burada önemli olan, her kişinin farklı yiyeceklere duyarlılık gösterebilmesidir. Aftların belirli gıdaları tükettikten sonra tekrarlandığı fark edilirse bir beslenme günlüğü tutulabilir.

7. Diş macunu ve ağız bakım ürünleri

Bazı diş macunlarında bulunan sodyum lauril sülfat, ağız mukozasını hassaslaştırarak aft oluşumuna katkıda bulunabilir. Aftları sık tekrarlayan kişiler, diş hekimi veya doktor önerisiyle bu maddeyi içermeyen diş macunlarını deneyebilir.

8. Bazı ilaçlar

Bazı ilaçlar ağız kuruluğuna, mukozal hassasiyete veya bağışıklık sisteminde değişikliklere yol açarak aft riskini artırabilir. Ağrı kesiciler, bazı antibiyotikler, kemoterapi ilaçları ve bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler bu açıdan değerlendirilebilir.

Kullanılan bir ilacın afta neden olduğu düşünülüyorsa ilaç kendi kendine bırakılmamalıdır. Doktora danışılarak alternatifler değerlendirilmelidir.

Aft ile Uçuk Arasındaki Fark Nedir?

Aft ve uçuk birbirine benzeyebilse de aynı durum değildir. Aft genellikle ağız içinde, özellikle dudak ve yanakların iç kısmında görülür. Uçuk ise çoğunlukla dudak kenarında veya dudak çevresinde oluşur ve herpes virüsünden kaynaklandığı için bulaşıcıdır.

• Aft: Ağız içinde görülür, bulaşıcı değildir ve genellikle tek ya da birkaç yara şeklindedir.
• Uçuk: Dudak çevresinde görülür, içi sıvı dolu kabarcıklarla başlayabilir ve temas yoluyla bulaşabilir.

Aft Belirtileri Nelerdir?

Aft oluşmadan önce bölgede yanma, batma veya karıncalanma hissedilebilir. Daha sonra ağız içinde ağrılı bir yara meydana gelir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Ağız içinde beyaz, sarı veya gri merkezli yara
• Yaranın çevresinde kızarıklık
• Yemek yerken ve konuşurken ağrı
• Ekşi, acı veya sıcak yiyeceklere karşı hassasiyet
• Birden fazla aft varsa ağız içinde yaygın rahatsızlık
• Büyük aftlarda nadiren ateş ve genel halsizlik

Aft Nasıl Geçer?

Çoğu aft, herhangi bir tedavi gerektirmeden 1-2 hafta içinde iyileşir. Ancak ağrıyı azaltmak ve iyileşme sürecini desteklemek için bazı önlemler alınabilir:

• Ağız hijyenine dikkat edilmeli, dişler yumuşak kıllı bir fırçayla nazikçe temizlenmelidir.
• Acı, ekşi, çok sıcak ve sert yiyeceklerden uzak durulmalıdır.
• Yeterli su içilmeli ve ağız kuruluğu önlenmelidir.
• Tuzlu suyla nazikçe gargara yapmak ağız içini rahatlatabilir.
• Aftın üzerine aspirin veya başka ilaçlar doğrudan uygulanmamalıdır.
• Eczaneden alınan jel, gargara veya koruyucu ürünler doktor ya da eczacı önerisiyle kullanılmalıdır.
• Sigara ve alkol gibi ağız dokusunu tahriş eden ürünlerden kaçınılmalıdır.

Şiddetli ağrı, geniş aftlar veya sık tekrarlayan yaralar söz konusu olduğunda doktor; ağrı azaltıcı, koruyucu veya iltihap giderici özel tedaviler önerebilir. Tedavi seçimi aftın boyutuna, sayısına, süresine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişir.

Aft İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Tek ve küçük bir aft genellikle endişe verici değildir. Ancak aşağıdaki durumlarda diş hekimi, aile hekimi veya ilgili bir sağlık uzmanına başvurulmalıdır:

• Aft 2 haftadan uzun sürede iyileşmiyorsa
• Yaralar çok büyük, derin veya giderek büyüyorsa
• Aftlar sık sık tekrarlıyorsa
• Aynı anda çok sayıda aft oluşuyorsa
• Yemek yemeyi ve su içmeyi zorlaştıran şiddetli ağrı varsa
• Ateş, ishal, cilt döküntüsü, eklem ağrısı veya gözde kızarıklık eşlik ediyorsa
• Ağızda sertlik, kanama veya iyileşmeyen farklı bir yara fark ediliyorsa
• Bağışıklık sistemi baskılanmışsa

Uzun süre iyileşmeyen her ağız yarası aft olarak kabul edilmemelidir. Bu nedenle kalıcı veya şüpheli lezyonların uzman tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Aft Oluşması Nasıl Önlenir?

Aftı tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak oluşma sıklığı azaltılabilir. Bunun için düzenli ağız bakımı yapılmalı, yumuşak kıllı diş fırçası kullanılmalı ve ağız içini yaralayabilecek sert yiyeceklerden kaçınılmalıdır.

Dengeli beslenmek, yeterli uyumak ve stres yönetimine önem vermek de faydalı olabilir. Aftların belirli yiyeceklerle veya dönemlerle ilişkili olduğu düşünülüyorsa bu durum not edilmeli ve gerekirse bir sağlık uzmanıyla paylaşılmalıdır.

Tekrarlayan aftlarda demir, B12 vitamini, folat ve çinko gibi değerlerin kontrol edilmesi gerekebilir. Ancak vitamin veya mineral takviyesi doktor önerisi olmadan başlanmamalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Aft bulaşıcı mıdır?

Hayır. Aft bulaşıcı değildir. Öpüşme, aynı bardaktan su içme veya aynı çatalı kullanma yoluyla kişiden kişiye geçmez. Uçuk ise virüs kaynaklı ve bulaşıcıdır.

Aft kaç günde geçer?

Küçük aftlar çoğunlukla 7-14 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Daha büyük veya derin aftların geçmesi daha uzun sürebilir. İki haftadan uzun süren yaralar mutlaka değerlendirilmelidir.

Aft neden sürekli tekrarlar?

Tekrarlayan aftlarda stres, ağız içi travmalar, hormonal değişiklikler, bazı besin eksiklikleri, genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıklar rol oynayabilir. Sık aft oluşuyorsa altta yatan nedenin araştırılması gerekir.

Aft üzerine tuz basmak doğru mudur?

Aftın üzerine doğrudan tuz basmak yarayı tahriş edebilir ve ağrıyı artırabilir. Tuzlu suyla hafif gargara yapmak bazı kişilerde rahatlama sağlasa da tuzu doğrudan yara üzerine uygulamak önerilmez.

Aft kansere dönüşür mü?

Tipik aftlar kansere dönüşmez. Bununla birlikte, uzun süre iyileşmeyen, sertleşen, kanayan veya görünümü değişen ağız yaraları aft dışında farklı bir durum olabilir. Bu tür lezyonların uzman tarafından incelenmesi gerekir.

Sonuç

Aft neden çıkar sorusunun yanıtı kişiden kişiye değişebilir. Ağız içi travmalar, stres, vitamin ve mineral eksiklikleri, hormonal değişiklikler, bazı yiyecekler ve bağışıklık sistemiyle ilişkili durumlar en yaygın nedenler arasındadır. Çoğu aft kısa sürede kendiliğinden geçse de sık tekrarlayan veya uzun süre iyileşmeyen ağız yaraları ihmal edilmemelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi için diş hekimi veya doktor değerlendirmesi gerekir.